Oktober

Oktober

Oktober is een maand met twee gezichten, er is kans op zachte temperaturen, veel zon en een verlangen terug naar de zomer. Maar oktober kan ook guur zijn met een eerste herfststorm, het merkbaar korten van de dagen en de warme jas die standaard in de kas hangt. Oktober heeft desondanks veel te bieden in de tuin, maar ook in de keuken. De eerste pompoengerechten, zelfgemaakte appeltaart van verse goudreinetten en kweeperen die uren op het vuur staan te sudderen voordat ze in gelei veranderen. Het is onze favoriete tijd van het jaar, maar dat komt ongetwijfeld doordat we allebei eind september jarig zijn. Niets zo fijn om met de laatste courgettes, aubergines, tomaten en paprika’s een grote ratatouille op tafel te zetten. 

Dungesneden groenten op een bedje van zelfgemaakte tomatensaus. Afgedekt met aluminiumfolie drie uur op 150 graden in de oven, heerlijk.

De tuin staat nu in het teken van gecontroleerd verval. De winter komt er aan met dezelfde vastberadenheid als eb en vloed. Niks aan te doen, gewoon meebewegen. Die terugtrekkende beweging van warmte en licht betekent namelijk niet dat een tuin in oktober niet mooi is. De siergrassen in de moestuin vangen het zilveren najaarslicht en de tomaten en Dahlia’s zien eruit alsof ze naar een stevig feest zijn geweest. De uitbundigheid is nog te zien, maar het frisse is er al lang af. Voor veel planten keert de sapstroom nu om. Eerst was deze naar buiten gericht, van de wortel naar het blad. Nu gaan de voedingsstoffen van het blad terug naar de wortel of knol. Dit verschil is zichtbaar, bladeren worden geel en bloemhoofden verdrogen. Planten leggen voorraden aan voor de winter in hun ondergrondse delen, blijf ze daarom goed verzorgen en laat planten in potten niet uitdrogen.

De schimmels winnen het van de tomatenplant, tijd om ze uit de tuin te halen.

Deze winter gaan we een experiment doen. We maken de moestuin niet ‘winterklaar’, ondanks de vraag van de tuinvereniging om dit wel te doen. Het reglement schrijft voor dat aan het begin van de winter alle plantbedden netjes en omgespit zijn, maar steeds vaker lezen we in tuinboeken en tijdschriften dat er niks natuurlijks is aan een kale bodem. Nergens in de natuur (behalve op het strand) is een bodem langdurig onbegroeid. Deze zomer hebben we al geëxperimenteerd met ‘niet-wieden’ en dit kwam de bodemvochtigheid zeer ten goede. Minder werk om te wieden en minder werk om water te geven. Voor de winter laten we de tuin ook graag begroeid, niet met distels van een meter, maar met kleine onkruiden en met een groenbemester als mosterdzaad. 

Vorig weekend was ik uit gewoonte toch wat gaan wieden en met het uittrekken van wat onkruid zag ik zoveel leven kruipen dat ik al snel gewetensbezwaar kreeg. Ik ben ermee gestopt. Wieden doen we in het voorjaar wel weer, als we het groen lichtjes kunnen onderwerken in de bodem. Tegen die tijd zal onze compost ook klaar zijn zodat we een dikke mulchlaag kunnen aanbrengen waarmee we onkruiden een tijdje kunnen onderdrukken, totdat de groenteplanten groot genoeg zijn om de concurrentie aan te gaan. 

De oogst van kweeperen

Halverwege oktober staat een prachtige tuinbeurs op het programma, de Tuindagen van Beervelde (tegenwoordig omgedoopt tot Flanders Garden Festival). Toen ik nog bij mijn ouders in Zeeuws-Vlaanderen woonde was dit evenement bijna in de achtertuin. Nu is het ruim anderhalf uur rijden, maar de kwekers met bloemen en planten, het mooie tuingereedschap en het grafelijke domein zijn de reis meer dan waard. We zullen een foto posten als we er zijn.

In de siertuin:

Oktober is nog een goede maand om planten een nieuwe plek te geven. Zowel vaste planten als heesters kunnen nu zonder al te veel risico worden verplant. Als u een vijver heeft is het een goed idee om een net te spannen zodat er niet te veel blad in het water valt. Het is geen fijn zicht, een vijver onder net, maar te veel blad is niet goed voor het vijvermilieu. 

Planten kunnen in oktober doorbuigen. De bloemen zijn nog groot en regen maakt ze te zwaar. Om lang van de najaarstuin te genieten is het de moeite waard om lange stengels mooi te ondersteunen. Ongemerkt hangen in het najaar veel planten over een pad, deze even netjes in rij en gelid zetten geeft jezelf ook meer comfort als je door de tuin loopt.

September en oktober zijn ideaal voor het planten van voorjaarsbloeiende bollen. Vroeger kreeg ik niet zelden een kistje bloembollen voor mijn verjaardag en ik was daar oprecht blij mee. Voor een fleurig voorjaar is het leuk om een mooie pot uit te zoeken en deze met bijvoorbeeld kleine irissen, narcissen of tulpen te planten. Zorg ervoor dat overtollig water uit de pot kan lopen, geen enkele bol staat graag in kletsnatte grond. 

Het gras maakt nu nog een groeizame periode door, maar met het dalen van de temperatuur en het korten worden van de dagen zal ook daar de groei langzamer gaan. Het is belangrijk om het blad van het gras te harken of te blazen, blad heeft een verstikkende werking. Voer het blad niet af, maar probeer het in de border toe te passen als mulch of verwerk het op de composthoop.

In de moestuin:

De tomaten, paprika’s, aubergines en courgettes zijn aan het einde van hun groeiseizoen. De kas maak ik leeg en de planten gaan op de composthoop. In de ontstane ruimte plant ik voorgezaaide rucola, zodat we in het najaar nog verse sla hebben. De druif in de kas wordt teruggesnoeid zodat de vorm van een dubbel kruis weer zichtbaar wordt. Buiten in de tuin kunnen de boonstokken worden opgeruimd. De moestuin heeft voor ons nog pompoen, prei en savooiekool in petto, maar ik maak hier gelijk de aantekening dat we volgend jaar iets kritischer naar het najaar moeten kijken. Zo eten we ook graag knolselder, winterwortel en palmkool, maar daarvoor waren we te laat met zaaien. Als je al een kalender voor volgend jaar gekocht hebt, noteer dan in juli: wintergroenten uitzoeken en zaaien. 

De eerste pompoenen, met een kropje sla.